Deelplatformen zoals Uber, Airbnb of Helpling stimuleren ondernemerschap maar kunnen een bedreiging vormen voor reguliere spelers – waaronder ook retailers. Om een gelijk speelveld te garanderen, is regulering nodig.
Maatschappelijke belangen
Het aantal Nederlanders dat gebruik maakt van deelplatformen (Airbnb, Airdnd, SnappCar), klusplatformen (Uber, Helpling) en tweedehands-platformen (Marktplaats) is in drie jaar verviervoudigd. Het gaat al om bijna een kwart van de bevolking in 2016, blijkt uit het rapport ‘Eerlijk delen’ van het Rathenau Instituut, een Nederlandse denktank die werkt rond de maatschappelijke aspecten van wetenschap en technologie.
De deeleconomie is op zich niet slecht: ze genereert werkgelegenheid, stimuleert ondernemerschap en innoveert bestaande sectoren. Wel zet de opkomst van online deelplatformen publieke waarden onder druk, zoals consumentenbescherming, openbare orde en privacy. Die maatschappelijke belangen verdienen een betere bescherming, adviseert Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut: “Vanuit publiek belang moeten we deelplatformen voldoende ruimte geven om bestaande markten te innoveren. Maar voordat ze in hun sector te dominant zijn, moeten we ze reguleren.”
Huisrestaurant versus horeca
Een treffende case is die van Airdnd, een digitaal platform dat mensen verbindt met hobbychefs: volgens de website zijn er al meer dan duizend huiskamerrestaurants te boeken. Oneerlijke concurrentie voor de 15.067 ‘officiële’ restaurants in Nederland? Niet volgens Airdnd: het lijkt eerder op een etentje met vrienden bij iemand thuis. De menuprijs mag enkel de kosten dekken en een huiskamerrestaurant is slechts één keer per week te boeken. Er geldt ook een omzetlimiet van 7000 euro per hobbychef per jaar.
Toch kun je vragen stellen bij het opzet. Hoe garanderen deze huiskamerrestaurants de voedselveiligheid? Verantwoord alcoholgebruik? Openbare orde, leefbaarheid en veiligheid? En wat met belastingen? Voor professionele restaurants is dat allemaal streng gereguleerd, in de privésfeer ligt dat anders. De horecasector spreekt van een ongelijk speelveld en vindt dat huiskamerrestaurants zich aan dezelfde wet- en regelgeving moeten houden als horecaondernemers. Intussen is er naar verluidt sprake van ‘een constructieve dialoog’.
Toezicht
Het rapport doet een aantal concrete aanbevelingen. Ten eerste zou de overheid de juridische status van deel- en klusplatformen moeten verhelderen. Verder zou de overheid een derde, vertrouwde partij, kunnen aanstellen voor het toezicht op een platform, op een manier die de privacy van deelnemers waarborgt. Tot slot zou gestimuleerd moeten worden dat beoordelingen op platformen betrouwbaar en meeneembaar zijn.
Peters: “Deelplatformen zijn data-gedreven en grotendeels afhankelijk van de data en beoordelingen van hun gebruikers. We stellen voor te regelen dat gebruikers hun reputatiedata mee kunnen nemen naar andere platformen.”
